Μαρία Κοτζακόλιου, 09/01/2020
Η Αρχιτεκτονική Τοπίου είναι μία, όχι και τόσο διαδεδομένη στη χώρα μας, επιστήμη, η οποία βοηθά στην- κατά το δυνατό- σωστή διαμόρφωση του τοπίου, με ανθρώπινη παρέμβαση.
Η Αρχιτεκτονική Τοπίου, λοιπόν, είναι μια επιστήμη η οποία, όπως δηλώνει το όνομά της, παρακολουθεί κι έχει να κάνει με την εξέλιξη του τοπίου, συμμετέχει διακριτικά στη διαμόρφωσή του, όταν πρόκειται για τη φύση και τον αγροτικό χώρο και πιο εντατικά, όταν πρόκειται για αστικό περιβάλλον. Είναι, ουσιαστικά, η παρέμβαση του ανθρώπου σε ένα υπάρχον περιβάλλον, μ’ έναν λογικό τρόπο, για να το κάνει καλύτερο.
Παραχωρώντας μας συνέντευξη ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Γεωπονικών Επιστημών, κ. Νίκος Θυμάκης, μας παρουσίασε, αλλά και μας ανέπτυξε, την σημαντικότητα αυτής της επιστήμης, αν και ο ίδιος δεν είναι Αρχιτέκτονας Τοπίου, αλλά γεωπόνος που δραστηριοποιείται 23 χρόνια στον κλάδο του πρασίνου και της κηποτεχνίας.
Ο κ. Θυμάκης αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς οι εξελίξεις στο χώρο της ΔΕΗ επιφέρουν και αλλαγές στο περιβαλλοντικό τοπίο.
Στη Δυτική Μακεδονία χρειάζεται να καλλιεργήσουμε περισσότερο τριανταφυλλιές για την παραγωγή ροδέλαιου, περισσότερο αρωματικά φυτά, διάφορες άλλες δενδρώδεις καλλιέργειες μπορούν, επίσης, να αξιοποιηθούν. Το ίδιο θα πρέπει να συμβεί και με τις δασικές καλλιέργειες, όπως είναι ο άρκευθος και το πυξάρι. Για να παρέμβουμε στο όλο περιβάλλον απαιτείται η εκπόνηση μιας μελέτης. Όχι μια απλή μελέτη χρήσης γης ή διάρθρωσης αγροτικών καλλιεργειών, αλλά αποκατάστασης του τοπίου, όπου θα γίνει και πρακτική εφαρμογή αυτής της μελέτης.
Χρειάζεται να αντιληφθούμε ότι δεν πρέπει να πάμε ποτέ «επιβητορικά» απέναντι στο περιβάλλον, αλλά να το σεβαστούμε και με τις ανάλογες ενέργειες, να το αναδείξουμε.
Για να γίνει περισσότερο κατανοητό, ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Γεωπονικών Επιστημών, ανέφερε το παρακάτω παράδειγμα:
«Αν σε μια περιοχή δεν έχουμε επάρκεια νερού, δεν μπορούμε να βάλουμε υδροβόρα καλλιέργεια, η οποία θα μας πάρει όλο το νερό που έχουμε διαθέσιμο, το οποίο χρειάζεται και αλλού. Αυτό είναι μια ορθολογική διαχείριση, που βασίζεται σε θέματα αυτής της επιστήμης. Όλα ξεκινούν από αυτή».
Η Αρχιτεκτονική Τοπίου συνδέει την δασοπονία, την δασολογία, την γεωπονία, την κοινωνιολογία, την εκπαίδευση, τις ανθρωπιστικές επιστήμες, τις οικονομικές επιστήμες, τη βιολογία και την αρχιτεκτονική όπου χρειάζεται. Υπάρχει, λοιπόν , μια σειρά επιστημών που έρχεται να τις μαζέψει, να τις συγκεντρώσει και να αποκρυσταλλώσει το δικό τους περιεχόμενο, στην εφαρμογή τη γεωργική ή την αστική, αν μιλάμε για πάρκο, για περιαστικό δάσος, ακόμη και για δάσος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής της Αρχιτεκτονικής Τοπίου είναι το Κτήμα Συγγρού, το οποίο έχει δασικές και καλλιεργήσιμες εκτάσεις και το διαχειρίζεται το Ινστιτούτο Γεωπονικών Επιστημών (ΙΓΕ). Για να μπορέσει να γίνει η διαχείριση ενός τέτοιου μέρους, χρειάζεται να διέπεται από κάποιες αρχές, όπως είναι αυτή της αειφορίας, της ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, της διαφύλαξης των φυσικών πόρων. Όλα αυτά δεν μπορούν να υλοποιηθούν, όπως πολλές φορές γινόντουσαν στην Ελλάδα, μονοδιάστατα και συντεχνιακά. Είναι μια ολόκληρη τέχνη – επιστήμη. Στην Ελλάδα, υπάρχει Πανελλήνιος Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Τοπίου , που είναι μέλος των αντίστοιχων Ευρωπαϊκού και Παγκόσμιου Οργανισμού.
Επιστρέφοντας την κουβέντα μας στην Δυτική Μακεδονία και τη ΔΕΗ, ο κ. Θυμάκης εξήρε και συνεχάρη τη ΔΕΗ, για την αξιοποίηση αρχιτεκτόνων τοπίου στις ομάδες εργασίας για την εκπόνηση μελετών. «Είναι πολύ σημαντικό στην αποκατάσταση κατεστραμμένων τοπίων, τα οποία βάναυσα έχουν χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο, να μπαίνει η Αρχιτεκτονική Τοπίου και να δίνει μια ήπια λύση» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Εδώ και πολλά χρόνια στις προηγμένες Ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και σε άλλες χώρες του πλανήτη, το landscaping γενικώς, αυτό που έχει να κάνει με τη λέξη «τοπιοτέχνιση», από την μικρή κλίμακα που λέγεται κηπάκι έξω από το σπίτι, έως τη μεγάλη κλίμακα που λέγεται αποκατάσταση του λιγνιτωρυχείου στην Πτολεμαΐδα, διέπεται από αυτές τις αρχές.
Μόνο στην Ελλάδα, δυστυχώς, κατά τις δηλώσεις του κ. Θυμάκη, στα περισσότερα έργα μέχρι και τα τελευταία χρόνια δεν χρησιμοποιήσαμε αυτή την επιστήμη όπως πρέπει και το αποτέλεσμα είναι να έχουμε έργα τα οποία καταρρέουν, έργα που μετά από λίγα χρόνια δεν πάνε καλά, να έχουμε κατασπαταλήσει ενεργειακούς ή φυσικούς πόρους και να ερχόμαστε σήμερα και να λέμε ότι υπάρχει η ανάγκη να εφαρμοστεί αυτή η επιστήμη.
Μάλιστα, υπάρχει ιδιαίτερη κινητοποίηση στο θέμα καταγραφής, νομικού πλαισίου και διατήρησης των Ιστορικών Κήπων και Πάρκων της χώρας μας και το Ινστιτούτο Γεωπονικών Επιστημών δίνει έμφαση σε αυτό φέρνοντας για πρώτη φορά σειρά μαθημάτων για τους ενδιαφερόμενους.
Ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Γεωπονικών Επιστημών τόνισε : « Την ώρα που ερχόμαστε και το λέμε αυτό και βγάζουν 3 Πανεπιστήμια στη χώρα αποφοίτους μεταπτυχιακών και 2 ΤΕΙ, νυν ΑΤΕΙ, έρχεται, λοιπόν, το κράτος και λέει ότι τα δικαιώματα αυτών των ειδικοτήτων πηγαίνουν στην Περιβαλλοντική Μηχανική. Πάνε, δηλαδή μονοδιάστατα σε μηχανικούς. Έχουν γίνει κάποιες ένδικες ενστάσεις και διαδικασίες κι αναμένονται τα αποτελέσματα αυτών. Σε όλες αυτές τις δράσεις συμμετέχει το ΓΕΩΤΕΕ, όπως και πολλοί άλλοι φορείς, οι οποίοι είναι φίλα προσκείμενοι ή έχουν επαγγελματίες αυτού του χώρου. Δεν θέλω να κατακρίνω κάποιες άλλες ειδικότητες. Πρέπει, όμως, να καταλάβουμε ότι σε αυτή τη χώρα ο καθένας ότι δηλώσει είναι και θα πρέπει αυτό να σταματήσει.
Αυτή η ειδικότητα θα πρέπει να μπει δυναμικά τόσο στην αγροτική ανάπτυξη των γεωργικών γαιών, όσο και στην δασική εκμετάλλευση, στην αποκατάσταση των παθογόνων τοπίων και στο αστικό πράσινο.
Ο ρόλος των δύο Πανεπιστημίων, Αθήνας και Θεσσαλονίκης, αλλά και ο ρόλος του ΙΓΕ είναι ισχυρός, καθώς από τη μια τα Πανεπιστήμια βγάζουν αποφοίτους, από την άλλη εμείς ως ΙΓΕ κάναμε τα πάντα, ώστε η διαχειριστική μελέτη αυτού του ιστορικού και σημαντικού για την Αθήνα κτήματος (Κτήμα Συγγρού) και πνεύμονα πρασίνου, να δοθεί σε αρχιτέκτονα τοπίου, ο οποίος θα είχε ομάδα με δασολόγο, οικονομολόγο και αρχιτέκτονα. Αυτές είναι οι ειδικότητες που θα πρέπει να συντελέσουν και να συνευρεθούν για να φέρουν ένα βιώσιμο αποτέλεσμα για ένα αστικό πάρκο ή και δάσος. Σκοπός ήταν η καθιέρωση στη συνείδηση του κοινού αυτής της ειδικότητας και να δει το αποτέλεσμα που πρέπει να δει σε βάθος χρόνου. Να υπάρχει, επίσης, ένα εργαλείο που λέγεται διαχειριστική μελέτη, που δεν την κάνει –χωρίς να θέλω να υποτιμήσω κανέναν- ο κάθε απλός δασολόγος, ο κάθε απλός γεωπόνος που κοιτάει μόνο κάποια πράγματα κι όχι πίσω από αυτά, γιατί δεν τα έχει διδαχθεί, δεν μπορεί να τα κάνει όσο κι αν θέλει και τέλος, να δίνουμε στο κοινό το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, γιατί έτσι μπορούμε.
Δεχθήκαμε πολύ μεγάλη επίθεση από μικρότερες ειδικότητες, γιατί χρησιμοποιήσαμε τον αρχιτέκτονα τοπίου, όμως όλοι μαζί – από την κεφαλή έως εμάς- δεν μετανιώνουμε γι΄αυτό και το λέμε και ευθαρσώς, ότι έτσι πρέπει να γίνεται. Στον ιδιωτικό τομέα όπως στο Ελληνικό, στο Σταύρος Νιάρχος και σε κάποια νέα έργα μπαίνει μπροστά αυτή η ειδικότητα, ενώ στο δημόσιο τομέα είναι η πρώτη φορά που αξιοποιείται».
Παντού, η Αρχιτεκτονική τοπίου είναι η επιστήμη που αλλάζει τον κόσμο. Θα πρέπει να της δώσουμε πολύ μεγαλύτερη σημασία και αξία, ειδικά εδώ , στην Ελλάδα, διασώζοντας και προβάλλοντας τα τοπία μας μέσα από άριστα οργανωμένες εφαρμογές.
Πηγή φωτογραφιών ορυχείου: ΔΕΗ Λιγνιτωρύχοι
Μαρία Κοτζακόλιου
