Μαρία Κοτζακόλιου, Πέμπτη 18 Ιουνίου 2020
Με την έναρξη της πανδημίας και τα πρωτόγνωρα μέτρα που εφαρμόστηκαν από τα κράτη, σε παγκόσμιο επίπεδο, για τον περιορισμό της εξάπλωσής της, αναδείχθηκε ο σπουδαίος ρόλος του πρωτογενή τομέα γενικά, αλλά και ειδικά στο θέμα του επισιτισμού. Αυτή η ανάδειξη , άνοιξε μια συζήτηση για την επισιτιστική επάρκεια κι αυτάρκεια των χωρών.
Για το θέμα του επισιτισμού συζητήσαμε με τον κ. Χαράλαμπο Κασίμη, Καθηγητή Αγροτικής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας και Αγροτικής Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
Αρχικά ο κ. Κασίμης τόνισε ότι θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι άλλο είναι όταν μια χώρα έχει εξασφαλίσει την επισιτιστική της επάρκεια και την ποιότητα των προϊόντων κι άλλο την επισιτιστική της αυτάρκεια, η οποία συνδέεται με την εθνική ικανοποίηση των αναγκών του πληθυσμού μιας χώρας.
Στην κρίση της πανδημίας, στην Ευρώπη τουλάχιστον, δεν εμφανίστηκαν αυτή τη φορά προβλήματα στην εξασφάλιση της επισιτιστικής επάρκειας. Δηλαδή, στην ομαλή τροφοδοσία των πληθυσμών της Ευρώπης με τρόφιμα, τα οποία εξασφαλίζουν παράλληλα στοιχειώδεις όρους διατροφικής ασφάλειας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γρήγορα πήρε την απόφαση ότι δεν μπορούν να περιμένουν στα σύνορα οι νταλίκες με τροφοδοσία αγροτικών προϊόντων και τροφίμων γενικότερα. Υπήρξε γραμμή προτεραιότητας – Πράσινες Λωρίδες – κι αυτό διευκόλυνε σημαντικά. Αυτό είναι το ένα ζήτημα, όσον αφορά την Ευρώπη, γιατί σε άλλες χώρες προκύψανε προβλήματα λόγω των ιδιαιτεροτήτων που είχε η ίδια η δομή του συστήματος εφοδιασμού της αγοράς. Παρ’ όλη την γρήγορη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όμως, δεν θα πρέπει να καθησυχάζουμε, όπως ανέφερε ο κ. Κασίμης. Θα πρέπει κάθε κυβέρνηση να επεξεργάζεται αυτά τα θέματα, ούτως ώστε να μην προκύψουν προβλήματα την επόμενη φορά.
Το δεύτερο ζήτημα είναι η αυτάρκεια της κάθε χώρας.
Είναι μια πλάνη να πιστεύει κανείς ότι είναι εφικτή η επισιτιστική αυτάρκεια, όπως τόνισε ο κ. Κασίμης. Ζούμε σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον κι όπως τα στοιχεία δείχνουν, σχεδόν τα 4/5 του παγκόσμιου πληθυσμού τρέφεται με ένα σημαντικό μέρος της διατροφής του να είναι εισαγόμενο. Άρα, το διεθνές εμπόριο είναι παρόν, όπως σημαντικές είναι και οι εξαγωγές των χωρών. Επομένως, θα πρέπει να δομηθεί η δυνατότητα απρόσκοπτης ροής και αποθήκευσης σε βασικές διατροφικές ανάγκες του πληθυσμού.
Στον παγκόσμιο δείκτη διατροφικής επάρκειας του Economist που πρόσφατα δημοσιοποιήθηκε, η Ελλάδα καταλαμβάνει την 31η θέση ανάμεσα σε 113 χώρες σε επιμέρους δείκτη, ο οποίος έχει να κάνει με την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων και των παραγωγικών προϊόντων της. Αυτό είναι και το συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας μας.
Άρα δεν έχουμε σοβαρούς κινδύνους μεν, αλλά πρέπει να δούμε πώς είναι δομημένο το εμπορικό ισοζύγιο των αγροτικών μας προϊόντων, διότι είμαστε ευάλωτοι με όρους εισαγωγών στα ερυθρά κρέατα, στα βοοειδή, είμαστε ευάλωτοι σε ορισμένα άλλα προϊόντα κι επομένως θα πρέπει να δούμε πώς θα λάβουμε μέτρα για να καλύψουμε αυτές τις αδυναμίες.
Είδαμε προβλήματα στη ροή της τροφοδοσίας γενικότερα, τα οποία ξεπεράστηκαν, ενώ οφείλουμε να εντοπίσουμε που εμφανίζονται επιμέρους ζητήματα, όχι μόνο για τις εισαγωγές, αλλά και για τις εξαγωγές των προϊόντων μας κι από εκεί και πέρα να παρακολουθήσουμε τα ελλείμματά μας και να κάνουμε τις κατάλληλες παρεμβάσεις. Τώρα μας δίνετε η αφορμή να σκεφτούμε πιο σοβαρά για όλα αυτά τα ζητήματα.
Σε ερώτησή μας, αν αυτή η μελέτη και η γενικότερη συζήτηση θα επηρεάσει τις καλλιεργητικές επιλογές για την ενίσχυση της αυτάρκειας των χωρών, ο κ. Κασίμης ανέφερε:
«Ασφαλώς, αλλά μην ξεχνάμε ότι ζούμε σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, το οποίο δεν επιτρέπει την μετάβαση σε έναν, ας πούμε, διατροφικό εθνικισμό. Πρέπει να προετοιμαστούμε, πρέπει να κάνουμε έναν αναπροσανατολισμό των καλλιεργειών μας, αλλά και να τα διασφαλίσουμε με περισσότερου ελέγχους, ειδικά για τις ελληνοποιήσεις. Υπάρχουν μέτρα που θα μπορέσουν να ελέγξουν τις φθηνές εισαγωγές και θα μειώσουν/περιορίσουν τις ελληνοποιήσεις. Θέτεις περιορισμούς ποιοτικούς, οι οποίοι θα σου επιτρέψουν να ελέγξεις την κατάσταση.
Η συζήτηση για τον ανασχεδιασμό των καλλιεργειών είναι μια μεγάλη συζήτηση, που θα πρέπει να ενταχθεί στον Εθνικό Σχεδιασμό της χώρας και ενόψει της νέας ΚΑΠ. Είναι μια συζήτηση επίκαιρη και με αφορμή την πανδημία, αλλά και τις εξελίξεις γύρω από την Πράσινη Συμφωνία, την νέα ΚΑΠ, την συζήτηση περί στρατηγικής «από το αγρόκτημα στο πιάτο», που είναι οι νέες στρατηγικές και προφανώς τα ίδια τα μέτρα, που η ίδια η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα της Ευρώπης, προβλέπει».
Μαρία Κοτζακόλιου
